باسمه تعالی

بررسی علل و عوامل افت تحصیلی دانش آموزان

مطالعه ی موردی شهرستان مهر

افت تحصیلی در معانی مختلف، همانند «بازماندگی از تحصیل» و حتی «تکرار پایه»، برای هر جامعه ای امری مهم و نامطلوب محسوب می شود. این اهمیت از آن جهت است که بخش بسیار مهم و عظیمی از بودجه ی هر جامعه به امر آموزش و پرورش اختصاص می یابد و در افت تحصیلی نه تنها مصرف بودجه ی مذکور قابل مشاهده است بلکه آن هزینه های مازاد و مکرری را نیز تحمیل می کند. بر این اساس پرداختن به علل و عوامل افت تحصیلیِ دانش آموزان و یافتن راه ها و زمینه هایِ کاهش علل و عوامل مذکور امری اساسی و ضروری به نظر می رسد.

بی شک فرهیختگان و دلسوزانی که با نشست ها و جلساتِ خود به دنبال کشف علل و عوامل افت تحصیلی در شهرستان مهر بوده اند، به ضرورت و اهمیتِ موضوع پی برده اند و به همین دلیل به دنبال بررسی، کسر و رفع عواملِ مذکور بوده اند.

اما بررسی و مطالعه ی موضوعِ مهمِ مذکور می بایست به شکل علمی، مداوم، و دور از حب و بغض هایِ احتمالی انجام پذیرد؛ امری که نیازمند همکاریِ دستگاه های متعدد، مخصوصاً آموزش و پرورش است.

به دنبال پیشنهادهایی که سابق به دوستان عرضه داشتم، خود، آن عزیزان، و همه ی دوستانی که دلسوزانه به این موضوع حیاتی می نگرند و شاید به نوعی خواهانِ بررسی و پیگیریِ آنند به دو نکته ی مهم و اساسی جلب می نمایم.

1. بررسیِ علل و عوامل افت تحصیلیِ شهرستان به صورت سیستماتیک یا نظام مند: نظام عبارت است از مجموعه ای از اجزا که با یکدیگر در ارتباط متقابلند و به منظور رسیدن به هدفی با یکدیگر همکاری دارند. هر نظامی نیز خود می تواند دارای زیر نظام ها یا نظام های کوچک تر باشد؛ به عبارت دیگر نظام های کوچک تر درون نظام های بزرگ تر قرار می گیرند که نسبت به آن ها زیرنظام به حساب می آیند. بنابراین، کلاس، مدرسه، اداره ی آموزش و پرورش شهرستان، و سازمان آموزش و پرورش استان خود به ترتیب زیر نظام هایی هستند که درون نظام کلان آموزشی یعنی وزارت آموزش و پرورش قرار می گیرند. بر این اساس، اگر خواهان بررسی علل و عوامل افت تحصیلی مدارس شهرستان هستیم، می بایست به این موضوع مهم توجه داشته باشیم که جایگاهِ علل و عوامل مذکور می تواند همه ی نظام ها یعنی کلاس، مدرسه، اداره، و سازمان باشد.

2. درهم تنیده بودن علل و عوامل افت تحصیلی: نکته ی قبل ما را به این موضوعِ مهم رهنمون می سازد که نه تنها هر کدام از نظام های مذکور می توانند در ایجاد و گسترش علل و عوامل افت تحصیلی موثر باشند، بلکه آن ها در این امر با یکدیگر ارتباط متقابل نیز دارند. بررسی و مطالعه ی علل و عوامل افت تحصیلی وقتی پیچیده تر خواهد شد که غیر از ارتباط متقابلِ نظام ها و زیرنظام های آموزشی، به دیگر نظام ها و زیرنظام های موجود در یک جامعه همانند نظام های فرهنگی – اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ... نیز توجه داشته باشیم. به عنوان نمونه، اگر در کلاس خاصی از مدرسه ی شهرستان افت تحصیلیِ بسیار زیادی رخ داده است، به منظور بررسیِ علل افت مذکور، علاوه بر کلاس، مدرسه، اداره، و سازمان، باید به دیگر نظام ها همانند خانواده (به عنوان یکی از زیرنظام هایِ نظامِ فرهنگی – اجتماعی)، فقر و بیکاری (به عنوان مسائل نظام اقتصادی)، و ... نیز توجه داشته باشیم؛ شکل شماره ی 1:

شکل شماره ی 1: ارتباط متقابل نظام های یک جامعه در بررسی علل و عوامل افت تحصیلی

نتیجه این که، بررسیِ علل و عواملِ افت تحصیلی به طور کلی و یا در یک شهرستان خاص چون شهرستان مهر مستلزم بررسیِ علمی، نظام مند و همه جانبه است که یکی از ارکان اساسیِ آن همکاریِ دستگاه های مرتبط مخصوصاً آموزش و پرورش می باشد.