دکترای علوم سیاسی دانشگاه سنت ژوزف بیروت

بیش ترِ نظام های سیاسی استبدادی و خودکامه ی خاورمیانه بویژه در کشورهای یمن، بحرین و سوریه به دلیل ساختار و عملکرد منفی حاکمیت ِ این کشورها در حوزه ی منافع عمومی و نیز خصوصی، گرفتار دو بحران مهم سلطه و مشروعیت هستند:

الف – بحران در حوزه ی سلطه و اِعمال کنترل سیاسی و اجتماعی. اکنون نظام های سیاسی یاد شده در حفظ نظم ، امنیت، اداره ی جامعه و کنترل قدرت سیاسی، دچار ضعف و ناتوانی شده اند.

معمولا نظام هایی که دچار بحران سلطه شده باشند دیگر نمی توانند خودشان را از حیث مقبولیت و ایدئولوژیک  ترمیم نمایند یا به نحوی موثر، منافع همه ی گروه های اجتماعی و سیاسی را تامین کنند.

از نگاه صاحبنظران اندیشه ی سیاسی، بحران سلطه "بحران کارساز" ی است به این معنا که با احتمال بیش تری به نابودی نظام سیاسی موجود، منجر می شود.

عوامل مختلفی در بروز بحران سلطه دخیل هستند مانند: پیدایش شکاف در جامعه، در نیروهای مسلح ، امنیتی وانتظامی، بی قانونی، کاهش توان اقتصادی و نظامی، شکست در درگیری های داخلی و جنگ های منطقه ای و...

ب – بحران ایدئولوژیک و مشروعیت.

بحران مشروعیت زمانی اتفاق می افتد که اهداف و قواعد اساسی یک حکومت مورد تردید قرار گیرد. در همه ی حکومت ها از جمله حکومت یمن، بحرین و سوریه افراد و گروه های مخالف وجود دارند اما مساله ی اساسی گسترش این مخالفت است.

هنگامی که مخالفت، گسترش پیدا کند و متوجه قواعد اساسی و زیربنایی نظام سیاسی شود، آن گاه بحران مشروعیت پیدا می شود. می توان سه نوع بحران مشروعیت را از یکدیگر تفکیک کرد:

یکی بحران درجه ی سه یعنی بحران مشروعیتی که متوجه شخص حُکّام سیاسی است. دوم بحران مشروعیت درجه ی دو که متوجه سیاست های رایج است. طبعا این بحران عمق بیش تری می یابد.

سوم بحران مشروعیت درجه ی یک که در آن کُل نظام سیاسی حاکم زیر سوال می رود. در این حالت، نظریه و قواعد اساسیِ تشکیل و استمرار نظام سیاسی مورد تردید و مخالفت بخش عمده یی از مردم یا اکثریت جامعه قرار می گیرد.

ناکارایی دولت در حوزه ی منافع اقتصادی و عمومی، بی توجهی به توسعه ی سیاسی، بی اعتنایی به حقوق بشر و حقوق خصوصی افراد، ورود نظام های ارزشی و فکری جدید، ظهور شخصیت های اندیشمند و کاریزماتیک که تفسیر تازه یی از سنّت ارایه می دهند، گسترش اندیشه ی عقلانی و عقلانیت در نظامی که کاملا بر اساس سنت استوار است و ... به بروز بحران مشروعیت می انجامد.