قاسم اميني

استاد دانشگاه بندرعباس

نیکولو ماکیاولی (فلورانس _ ایتالیا 1469-1527 میلادی) در سراسر کتابش تحت عنوان ((شهریار)) تمام تلاشش این است که پاسخ دهد که حاکم سیاسی (یا همان شهریار) چه عملکردی انجام دهد تا حکومت و قدرتش به هر نحو ممکن ، پابرجا بماند؟ لذا پاسخ به این سوال توصیه هایی را با توجه به تجربه کار سیاسی که انجام داده بود و همچنین تاریخ غرب ارائه  کرد که مبنای کار مکتب واقع گرایی در سطح روابط بین الملل قرار گرفت.

بر اساس توصیه های ماکیاولی سلطان یا حاکم برای تثبیت قدرت سیاسی اش هر گونه عملی را می تواند انجام دهد ، هر چند که در این راه اخلاق و مذهب قربانی شود ، همچنین حکومتی پابرجاست که با دستهای آهنین حکومت کند ، با این طرز تلقی از حاکمیت در فلسفه سیاسی ماکیاولی ، حکومت علوی (مولای متقیان علی(ع)) در مقابل این دیدگاه قرار می گیرد.

در نگاه حضرت علی (ع) سياست و حکومت به ذاته هدف نیست ، بلکه ابزار و وسیله ای برای خدمت به خلق و هم نوعان است ، از این رو است که در فرمایش به مالک اشتر می فرماید: (( ای مالک مانند یک گرگ گرسنه که به گوسفندان نگاه می کند به مردم نگاه نکن ، چرا که این مردم از دو حال خارج نیستند یا در انسانیت با تو هم نوع اند یا در دین)) به همین دلیل است که معمار کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره) نیز الگوی خودش را در سیاست و حکومت الگوی حضرت علی (ع) قلمداد می کند و مجلس نیز این درس (سیاست علوی) را سرلوحه کارها و برنامه های خود قرار می دهد و به دنبال رضایت حقوق ملت می باشد و نه از آنها به عنوان یک پلکان برای رسیدن به قدرت استفاده کند ، چرا که (( صدای خلق ، صدای خداست)) و به قول سعدی شیرین سخن:

شنیدم که جمشید فرخ سرشت                 بسر چشمه ای بر ، بسنگی نوشت

بر این چشمه چون ما بسی دم زدند            برفتند چون ، چشم بر هم زدند

گرفتیم عالم بمردی و زور                           ولیکن نبردیم با خود به گور